Bildiri Özetleri

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

Destek Veren Kuruluşlar

Emek Üşenmez

Divanü Lugati’t-Türk’te Geçen Dinî Kelimeler Üzerine / On Religious Terms in Diwan Lughat at-Turk

Karahanlı Türkçesi Türk dilinin önemli devrelerinden birisini oluşturmaktadır. Bu dönemde yazılan eserler, Türk dil tarihinin karanlık noktalarını aydınlatan ışık niteliğindedir. Karahanlılar döneminin bir geçiş devresi olması devrin önemini artıran bir diğer özellik olmuştur. Türkler bu dönemde Arap ve Fars yazı dillerinden kelime almaya başlamışlardır. Mevcut alıntı kelimelerin içinde en dikkate değer olanları dinî içerikli kelimelerdir. Çünkü bu dönemde Türkler kitleler hâlinde yeni bir din dairesine geçmişlerdir.

Genelde Türk dilinin özelde Karahanlı Türkçesinin en önemli eserlerinden birisi olan Divânü Lugati’t-Türk’te çok sayıda dinî içerikli kelime yer almaktadır. Bu kelimelerin bir kısmı Türkçe bir kısmı da başka dillerden alıntı şeklindedir. Bu çalışmada, öncelikle söz konusu dinî içerikli kelimelerin dizini oluşturuldu. Daha sonra kelimelerin hangi dile ait olduğu belirtildi. Buna müteakip mevcut kelimelerin Divânü Lugati’t-Türk’teki toplam kelime sayısına oranı ortaya konuldu.

Yapılan bu çalışmayla dil ve kültür tarihimizin en önemli eserlerinden birisi olan Divânü Lugati’t-Türk “dinî terimler” yönünden bir tahlile tabi tutulmuştur. Bunun neticesinde söz konusu kelimeler sayısal ve etimolojik olarak irdelenmiştir. Mevcut kelimeler dönemin diğer eserleriyle de karşılaştırılarak genelde Karahanlı Türkçesinin dinî içerikli kelimeleri dizinlenmiş ve sayısal veri hâlinde sunulmuştur.

Qarakhanid Turkish forms one of the important periods of Turkish Language. The texts written during this time shed light on the history of Turk language. The fact that the era of Qarakhanid Turks was of a transitory nature is another feature. That is of crucial importance. During this period Turks started to barrow words from both Arabic and Persian. The most striking ones are related to religion because Turks converted to Islam ın masses during this time.

The Diwan Lughat at-Turk, oen of the most important masterpiece of Turkish Language in general, and of Qarakhanid Turkish in particular, includes many religious terms. While some of these terms are Turkish, some of them are barrowed from other languages. In this study an index of the religious terms in question is prepared. Then the origins of these terms are identified. Finally, the percentage of these religious terms in relation to the total vocabulary in Diwan Lughat at-Turk is given.

With this study, Diwan Lughat at-Turk is analyzed in terms of the ‘religious terms’. As a result of this, the terms in question are analyzed numerically and ethimologically.

The religious terms of Qarakhanid Turkish are indexed as a result of the comparision of the religious terms found in Diwan Lughat at-Turk with the other texts of the period.

***

 

 

Hazırlayan

Mikail CENGİZ

Uluslararası II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu

“Kâşgarlı Mahmud ve Dönemi”

 

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

28-30 Mayıs 2008

Hacettepe Üniversitesi  M Salonu Sıhhiye Yerleşkesi

ve

Hilton Oteli Ankara