Bildiri Özetleri

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

Destek Veren Kuruluşlar

Aziz MERHAN

Divanü Lûgâti’t-Türk’teki -sA- Yapım Eki Üzerine / About the –sA- Derivational Affix in Divanü Lûgâti’t-Türk (Compendium of the Turkic Dialects)

Divanü Lûgâti’t-Türk’te “işin henüz yapılmadığını, fakat yapılmak istenildiğini ve işleyenin o işi yapmak dileğinde olduğunu [bildiren]” (DLT Atalay Çevirisi I: 279) -sA- eki; balıksa-, biligse-, erükse-, ewse-, suwsa- gibi addan eylem ve açsa-, emse-, keçse-, körse-, öpse-, yapsa- gibi eylemden eylem yapma işlevleriyle olmak üzere seksen örnekte karşımıza çıkmaktadır. Orhon Yazıtları’nda örneğine rastlanmayan, Eski Uygurcada ise tek tük örnekte görülen bu ekin, addan eylem türeten bir ek olduğu konusunda kimsenin kuşkusu bulunmamaktadır. Ancak eylemden eylem türeten bir ek olduğunu (B. Atalay, A. Dilâçar) veya olmadığını (A.B. Ercilasun, N. Hacıeminoğlu) ileri süren görüşler mevcuttur. Bundan dolayı bu bildiride eserdeki örneklerden yararlanılarak ileri sürülen görüşler değerlendirilip eylemden eylem yapan -sA- ekinden söz edilip edilemeyeceği irdelenecektir. Ayrıca bununla bağlantılı olarak aynı anlamlara gelen alıgsa- = alsa-, barıgsa- = barsa, keligse- = kelse-, körügse- = körse-, ölügse- = ölse-, satıgsa- = satsa- sözcüklerinin farklı yazılma nedenleri üzerinde durulacaktır.

The affix -sA- in Diwan Lughat at-Turk  indicating that the verb activity is not yet performed, but it is wished to be performed and the person performing the activity of the verb is willing to perform it [informing]” (DLT Atalay Çevirisi I: 279); reveals itself in eighty examples such as balıksa-, biligse-, erükse-, ewse-, suwsa- where it forms verb from names ;and such as  açsa-, emse-, keçse-, körse-, öpse-, yapsa- where it functions to form verb from the verb. This affix is coincided in Orkhon inscriptions which Qashqari bases on the sa- “to count” verb. No one holds any suspicion that the affix which is in fact rarely coincided in Old Uyghur language is an affix which forms verbs from names. But there are opinions that that is an affix forming verb from verb (B. Atalay, A. Dilâçar) or other opinions asserting that in fact there is not a such affix (A.B. Ercilasun, N. Hacıeminoğlu). Therefore, the opinions asserted by using the examples in this report will be evaluated, and it will be examined if word will be made on the  affix -sA- which forms verb from verb. Besides, the reason for different dictation of the words alıgsa- = alsa-, barıgsa- = barsa, keligse- = kelse-, körügse- = körse-, ölügse- = ölse-, satıgsa- = satsa- which mean the same things in connection with this will be put forward.

***

 

 

Hazırlayan

Mikail CENGİZ

Uluslararası II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu

“Kâşgarlı Mahmud ve Dönemi”

 

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

28-30 Mayıs 2008

Hacettepe Üniversitesi  M Salonu Sıhhiye Yerleşkesi

ve

Hilton Oteli Ankara