Bildiri Özetleri

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

Destek Veren Kuruluşlar

Mehmet Vefa Nalbant

Sözcüklere Türk-çe Bakan Bir Köken Bilimci: Kaşgarlı Mahmud ve Ödünçleme Sözcükler Üzerine Yaptığı Köken Bilgisi Çalışmaları / The Ethymologic Studies of Mahmud Qashqari on Barrowed Words

Türk-Fars-Arap ilişkileri, tarihin en eski çağlarına kadar giden uzak bir geçmişe sahiptir. Ortak bir coğrafyayı paylaşan bu milletlerin tarihi, zaman zaman çekişmeler ve savaşlar tarihi olmuşsa da bu dönem kültürel alışverişin de çok yoğun olduğunu gösteren önemli kanıtları taşıyan belgelere de sahiptir. Örneğin, Firdevsi’nin Şehnāmesi veya Kaşgarlı Mahmud’un Dįvānu Luġāti’-Türk adlı eserlerinde de Türk-İran-Arap ilişkilerinin biri Fars diğeri Türk bakış açılarını yansıtan izlerini bulmak mümkün olmaktadır.

 “Tatsız Türk bolmas başsız börk bolmas.” (Farssız Türk olmaz,başsız börk olmaz)  atasözünü eserinde kayıt altına alan Kaşgarlı, Türk-İran ilişkilerinin yoğunluğunu bu sözle dile getirmeye çalışmıştır. Bu yoğunluğun diller arasında görülmemesine, iki dilin sözcük alışverişi yönünden birbirini etkilememesine olanak yoktur.

Diğer yandan Kaşgarlı Mahmut eserini Araplara Türkçeyi öğretmek ve Türkçenin gücünü göstermek amacıyla Arapça olarak yazmış, bunun yanında sözlüğüne aldığı Farsça olan veya Farsça olduğu sanılan bazı sözcükler üzerine de önemli açıklamalar getirmiştir. Yine Dįvānu Luġāti’-Türk’te yer alan Alper Tonga Sagusı da Türklerin efsanevi kahramanının Farslarla mücadelesini anlatan önemli manzum bir parçadır.

Bu bildiride Kaşgarlı’nın Farsça ya da Arapça olarak bilinen fakat kendisi tarafından Türkçe olduğu ileri sürülen bazı sözcükler ile yine kendisi tarafından Farsça-Arapça olarak gösterilen sözcükler üzerindeki köken bilgisi çalışmaları değerlendirilecek, Kaşgarlı’nın yabancı dillerden dilimize geçmiş sözcüklerin ya da Türkçe olup, Farsça veya Arapça sanılan sözcüklerin kökenini aydınlatmaya çalışırken kullandığı yöntem üzerine durulacaktır. Bu bildirinin konusu sınırları içinde Divānu Luġāti’-Türk’te kaydedilmiş on kadar sözcük incelenecektir.

***

Hazırlayan

Mikail CENGİZ

Uluslararası II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu

“Kâşgarlı Mahmud ve Dönemi”

 

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

28-30 Mayıs 2008

Hacettepe Üniversitesi  M Salonu Sıhhiye Yerleşkesi

ve

Hilton Oteli Ankara