Bildiri Özetleri

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

Destek Veren Kuruluşlar

Abdumalik Nysanbayev

Махмуд Кашкарuнuң социологиялық философиясы / Mahmut Kaşkari’nin Sosyolojik Felsefesi / Sociological Philosophy of Qashqari Mahmud

Mahmut Kaşkari’nin Türk halklarının tarihini bir sisteme koyarak, Türk medeniyetinin yaşamı ve onun etnik terminolojisi hakkında yazılmış “Divani-Lügat Türk” eseri önemli bir değere sahiptir. Bu eseri XI. asırdaki Türklerin yaşamı ve mesleği hakkındaki tarihî kaynak olarak değerlendirebiliriz. Onun dünya görüşünü, felsefesini değerlendirmektedir.

Mahmut Kaşkari’nin “Divani-Lügat Türk” adlı eseri ilk defa Türk medeniyetinin karakter kategorisine açıklık getirmektedir. Türklerin XI. asırdaki Türk dilinin sözlüğünde, örf-âdet, şiirler, hikâyeler ve eskiden kalmış yadigârları “Divani-Lügat Türk” zengin bir sıfat olarak tanımaktadır. Bu kitapta zamanına göre halkların yaşamını ve dünyaya bakışını tanıtıyor. Etnik gruplar arasındaki ilişkilerden başlayarak, karakteristik gerçeğe kadar bu kitapta izah edilmiştir. Felsefi anlamlar, nesil ve özellik temrinleri, etnonimlar ve yer-su adları (toponimler) özel bir değere sahiptir. Eserde halk inançlarının özellikleri, tarihî ve efsanevi değerler, dinî ve etnik terminoloji tespit edilmiştir. Bu sebeple o zamandaki toplumun sosyolojik, siyasi ve manevi hayatı özellikle geniş olarak incelenmiş; içsel ve özellikli farklılıkları belirtilmiştir. Karakterin objektif ve sübjektif yanları, insanların hareketleri ve onların idraki, toplumun birlikteliği ve gelişme süreci derin bir şekilde gösterilmiştir.

“Divani-Lügat Türk” ansiklopedisinde Prof. Mukan Orinbekovi’nin  fikrine göre normlar ve örfler, insanların karakteristik tabiatlarıyla, özellikleriyle sıfatlanmıştır; toplumlar arası genellilik ve manevi atmosfer tespit edilmiştir. Bu eserden Türk toplumunun 10-11. asırlardaki durumunu görmek mümkündür ve manevi değerlerinden faydalanarak onun batıl inancı, irtibat dili ve metodu, o zamandaki alametlerini geliştirerek kabul edebiliriz. O toplumdaki manevi himmetlerine onun kalitesine, medeniyetine, ekonomisine, siyasetine değer verebiliriz. Bu manevi değerin sistemini fikir filtresinden geçirerek kendi toplumumuzun karakterini anlamaya, onun iç kaynaklarını, özelliklerini ve dinamiklerini anlamamıza imkân vermektedir. Mahmut Kaşkari’nin bu kitabı tarihî eser olarak onu saklayan, kuran ve canlandıran bir rol oynamaktadır. Bu kitap tarihî tecrübeleri tekrar canlandırarak bugünkü halkımızın düşüncesini etkiledi. Toplum ona göre kendisine çeki düzen vermekte ve bunu Kaşkari mirasının bir araya getirildiği bir eser olarak tanımaktadır. Toplum ve medeniyet bu tarihî eserde derin bir şekilde anlatılmıştır. Onun dünya görüşündeki önemi de budur.

 

***

 

 

Hazırlayan

Mikail CENGİZ

Uluslararası II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu

“Kâşgarlı Mahmud ve Dönemi”

 

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

28-30 Mayıs 2008

Hacettepe Üniversitesi  M Salonu Sıhhiye Yerleşkesi

ve

Hilton Oteli Ankara