Bildiri Özetleri

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

Destek Veren Kuruluşlar

Dursun Yıldırım

Çok Bağlamlı Bir Metin: Divanü Lügati’t- Türk ve Islık Çalan Ok / A Multi-Functional Text: Diwan Lughat at-Turk and Whistling Arrow

Dünya tarihinden milyarlarca ve belki de on milyarlarca insan gelip geçmiştir. Hiç şüphesiz bugünkü insanlığın sahip olduğu medeniyet mirasının biçimlenmesinde her birinin bir payı vardır. Fakat, dünya medeniyet tarihine bakıldığında, kimi insanlar karşımıza çıkar ki, onlar, yarattıkları eserler ile bu medeniyet mirası üzerinde bir yol gösterici gibi parlarlar. Onlar, sadece ait oldukları toplumun değil, bütün insanlığın ilerlemesine ışık tutan kültür/medeniyet kahramanlarıdır. Bunlardan biri de, Mahmud bin Hüseyin el-Kaşgarî adlı bir Türk beyidir. Onun, tahminen 1068-1074 tarihleri arasında yazıp dünya medeniyet mirasına armağan ettiği ‘Divanü Lügati’t-Türk’ adlı eseri, insanlık tarihinin ilerlemesine bugün de hizmetini sürdürmektedir.

‘Divanü Lügati’t-Türk’ adlı eser, sadece Türklerin hakkında değil, Türklerin çevresinde yaşayan ve hatta bütün coğrafyalarda yaşayan insanlar hakkında da bilgi veren bir eserdir. Bununla birlikte bu eser, esas itibarıyla,  Türk kavimlerinin medeniyetini dil öğretme aracılığıyla Müslüman Arap dünyasına tanıtmayı ve öğretmeyi kendine hedef edinmiştir. Ancak, esere vücut veren metnin bütününe bakıldığında hazırlanışı, yapısı, malzemesinin çeşitliliği ve aktardığı bilgi ve kayıtların kadimîliği açısından, onun sadece dil bilimi bağlamında değerlendirilebilecek bir metin olmadığı kolayca görülür. Bu bakımdan bu metni ben, ‘çok bağlamlı bir metin’ diye tanımlıyorum.

Eser, fizik, beşeri, sosyal, kültürel; tarih, iktisat, tarım ve hayvancılık, dil bilimi/gramer, diyalektoloji, edebiyat, astronomi/takvim, teoloji, etnoloji, sanayi ve teknoloji, hayvan ve bitki varlığı gibi pek çok metni iç içe kendi bünyesinde örüp bir tek metne dönüştürmüş bir bütünlüğe sahiptir ve bundan dolayı onu, çok bağlamlı bir metin diye tanımlıyorum.

Bildiride bu hususlara ana özellikleri ile temas edildikten sonra, eserde teknoloji bağlamında yer alan bir sözcük olan “soqum/soqım” sözcüğünün Türk medeniyet tarihinde yaşadığı süreç, kadim zamanlardan itibaren bağlamda işlevci yorum yaklaşımı ile açıklanmaya çalışılacaktır.

***

 

 

Hazırlayan

Mikail CENGİZ

Uluslararası II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu

“Kâşgarlı Mahmud ve Dönemi”

 

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

28-30 Mayıs 2008

Hacettepe Üniversitesi  M Salonu Sıhhiye Yerleşkesi

ve

Hilton Oteli Ankara