Bildiri Özetleri

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

Destek Veren Kuruluşlar

Ziyat Akkoyunlu

Kaşgarlı Mahmud’un Kitabı Divan’ü Lugat’it-Türk Hakkında Bazı Notlar / Some Notes on Diwan Lughat at-Turk

"Divan'ü Lugati't- Türk" Türklerin Orta Asya'dan Avrupa ortalarına, Kuzey Bıız Denizi'nden Büyük Okyanus'a ulaştıkları coğrafyada nüfuz sahibi oldukları bir dönemin eseridir. Bu şartlarda Türklüğün ve dolayısıyla Türkçenin bu coğrafya halkları üzerinde önemli bir etkisinin olacağı muhakkaktır. Hâkim dil olarak Türkçenin kullanılması gerçeği, bu dili öğrenme zaruretini doğurmuştur. İşte Divan da bu zaruret neticesinde yazılan ve günümüze kadar ulaşan ansiklopedik sözlük diye nitelendirilen bir eserdir.

Divan, yazıldığı muhit dolayısıyla ve Abbâsi hilafetine sunulması hasebiyle Araplara Türkçeyi öğretmeyi ve Türk kültürünü tanıtmayı amaçlar. Bu sebeple Kaşgarlı Mahmut kitabını Arapçanın hece harfleri sırasına göre düzenlemiş ve çağdaşı Arap yazarların Arapça eserlerde uyguladıkları üsluba uygun olarak yazmıştır. Bu da bizim için büyük bir şans olmuştur. O dönem Arap yazarları eserlerinde herhangi bir konuyu açıklarken söylediklerini desteklemek için şiir parçalarından örnekler verirlerdi. Kaşgarlı da Divan’da bu yolu takip etmek suretiyle bugün Türk kültürünün kıymetli hazineleri olan atasözlerini, beyitleri, şiir parçalarını örnek vererek geçmişimizle bağlarımızı daha da sağlamlaştıracak kültür ögelerimizin bize beyit, koşuk, sav, sagu olarak değişmeden ulaşmasını sağlayarak Türk milletine önemli bir miras bırakmıştır. Kaşgarlı Mahmut Türk kültürüne yaptığı büyük hizmetin farkındalığını kitabında kendi sözleriyle şöyle ifade etmiştir: "Kitabımı, devamlı zikredilsin ve ebedî bir zahire olsun diye Allahuteala'nın yardımına dayanarak Divan'ü Lügati't-Türk (adıyla) damgalandırdım.”

 

***

Hazırlayan

Mikail CENGİZ

Uluslararası II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu

“Kâşgarlı Mahmud ve Dönemi”

 

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

28-30 Mayıs 2008

Hacettepe Üniversitesi  M Salonu Sıhhiye Yerleşkesi

ve

Hilton Oteli Ankara