Bildiri Özetleri

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

Destek Veren Kuruluşlar

Zeynep Hasan

Çin ’de Kaşgarlı Mahmud ve Divan-ı Lugat-it Türk Üzerine Yapılan Çalışmalar / Studies on Mahmud Qashkari and Diwan Lughat at-Turk In China

Çin’deki Türkoloji çalışmaları çok eski tarihlere dayanır. Mesela beşinci yüzyılda bir Han-Çinlisi olan Liu Shiqing’in meşhur Budist eseri “Nirvana-Sutra” (Buda’nın Sözleri) Çinceden eski Türkçeye çevrilmiştir. İhtiyaçlardan ötürü pek çok el kitabı ve sözlükler yazılmıştır. Fakat bunlardan çok azı bize ulaşabilmiştir: Mesela, on dördüncü yüzyılda yazılmış Gao Qang (Turfan) Dili Sözlüğü, on yedinci ve on sekizinci yüzyılda yazılmış “Beş Dilde Sözlük” (Çince, Mançuca, Moğolca, Tibetce ve Uygurca).

Çin’de Türk dilleri üzerine yapılan sistemli bilimsel çalışmalar 1949’dan sonra başlamıştır. Bu son elli sekiz yıl içerisinde Türkoloji araştırmaları yapan ve uzmanlar yetiştiren kurumlar oluşturulmuştur. Aynı zamanda bu dönemde Çin’deki Türk dilleri üzerine sistematik çalışmalar yürütülmüştür.

1966 yılında Çin’de hâkim olan aşırı sol politikadan ötürü, 1976 yılında Mao’nun ölümüne kadar Çin’deki Türkoloji çalışmaları durmuştur. Ancak 1978 yılından itibaren Türkoloji çalışmaları tekrar başlatılmıştır.

İlk olarak 1980’li yılların başlarında Türk dünyasının ortak eserlerinden Kaşgarlı Mahmud’un “Divan-i Lügat-it Türk”, Yusuf Has Hacip’in “Kutadgu Bilig”, Ahmet Yükneki’nin “Atabetül Hakayık” ile “Oğuz Kağan Destanı”, “Tarih-i Musikiyun” ve “Taih-i Hamidiye” gibi bazı klasik eserler Yeni Uygurcaya ve Çinceye çevrilmiştir.

Özellikle 1980’li yıllarda Kaşgar’ın Opal kasabasındaki Kaşgarlı Mahmud’un mezarının bulunması ve restore edilmesiyle birlikte, Kaşgarlı Mahmut ve onun eseri “Divan-i Lügat-it Türk” hakkındaki çalışmalar çoğalmıştır. Ben bildirimde Çin Halk Cumhuriyeti’nde Kaşgarlı Mahmut ve onun eseri “Divan-i Lügat-it Türk” hakkında yapılan çalışmalar hakkında bilgi vermeye çalışacağım.

Works concerning the above mentioned dictionary in China are based on old historical sources. As an example, we can mention the translation from Chinese into old Turkish, the Buddhist book “Nirvana-Sutra” (Words of Buddha), written by Liu Shiqing, who was Hun Chinese. Although many hand-books and dictionaries were written at that time, only few of them have reached us. We can name several of them, for example, the fourteenth century Gao Chang (Turfan) Dili Sözlügü,

Between the seventieth and eighteenth centuries “Beş Dilde Sözlük” (Chinese, Manchu, *Monghol,*Thibet and Uighur languages) were made.

Systematic scientific research on Turkic languages were founded began in China after 1949. During the last fifty years many themes of Turkology were investigated and founded many scientific schools dealing with different problems of Turkic languages. Now, you can find many scholars in China working on different branches of Turkology.

Beginning from 1966 till 1976, during the political system of Mao Turkological research was quit, and only after his death, the science concerning Turkic languages were renewed.

In 1980 the book, common for the whole Turkic world “Diwan Lughat at- Turk” by Mahmud Qashqari, “Kutadgu Bilig” Yusuf Has Hajip, “Atabatul Hakayik” Ahmet Yukneki, “Oguz Kagan Destani”, “Tarihi Musikiyun” and “Tarihi Hamidiye” were translated into Uyghur and Chinese.

In 1980 there was found Qashkari Mahmud’s tomb was found in a small town called Opal in Qashkar and was restored. After that, were revealed, many scientific papers on his life and his dictionary “Diwan Lughat-at Turk”. In my speech I’m going to deliver the material, which was published in China Mahmud Qashqari’s life and his dictionary: Diwan Lughat at- Turk.

***

 

 

Hazırlayan

Mikail CENGİZ

Uluslararası II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu

“Kâşgarlı Mahmud ve Dönemi”

 

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

28-30 Mayıs 2008

Hacettepe Üniversitesi  M Salonu Sıhhiye Yerleşkesi

ve

Hilton Oteli Ankara