Bildiri Özetleri

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

Destek Veren Kuruluşlar

Fatma Şahan Güney

Divan ü Lügat’it Türk’te Fiilden Türemiş İsimler ve Sıfatlar: Sözdizimsel ve Anlambilimsel Bir İnceleme / *Deverbal Nouns and Adjectives* in Diwan Lughat at- Turk: A Syntactic and Semantic Analysis

Divan ü Lügat’it Türk’te (DLT) karşılaştığımız -(I)g, -(U)k, -mA, -nç(U), -ndı, -IglIg, -IglI(g), -GUlUk, -gIn, -IGsAk gibi ekler, fiillerden isim soylu sözcükler (sıfat ya da isim) türetebilen eklerden bazılarıdır. Yine Divan ü Lügat’it Türk’te karşılaştığımız -(I)glI, -GUçI, -DAçI –mIş, -GAn gibi sıfat-fiil eklerinden farklı bir grup teşkil eden söz konusu ekler, sıfat işlevinde kullanıldıklarında, eklendiklere fiile bağlı olan kılıcı, etkilenen, yer gibi belli isimleri niteleyebilir. İsimleşmeleri durumunda ise yine eklendikleri fiilin türüne göre, (eğer hareket isimlerini saymazsak) ya fiilin bildirdiği hareketi gerçekleştiren kılıcı ismi, ya hareketin sonucunda ortaya çıkan nesne ismi ya da hareketle ilgili yer veya alet isimlerinden biri olarak kullanılmaktadır (Erdal 1991, 2000). Başka dillerin yanı sıra, Türkçede de fiilden sıfat ya da isim türeten ekler ile sıfat fiil ekleri ve bu eklerin eklendiği fiilin anlambilimsel ve söz dizimsel özellikleri arasında sıkı bir ilişki olduğu bilinmektedir (Haspelmath 1994, Yalçın 2006). Örneğin Türkiye Türkçesinde –Ik sıfat eki ile –mIş sıfat fiil eklerinin uyduğu başka kriterlerin yanında hem anlam bilim hem de söz dizimi açısından tipik özellikler taşıyan ve nesneli-geçişsiz diye bilinen belli türdeki fiillere eklenme zorunlulukları çeşitli çalışmalarda irdelenmiştir (Nakipoğlu 2000). Biz bu çalışmada Divan ü Lügat’it Türk’te bazı sıfat/isim ve sıfat fiil ekleriyle türetilen sözcükler ile bu sözcüklerin türetildikleri fiil türleri arasındaki olası anlam bilimsel ve söz dizimsel ilişkileri betimlemeli olarak irdeledik.

-(I)g, -(U)k, -mA, -nç(U), -ndı, -IglIg, -IglI(g), -GUlUk, -gIn, -IGsAk are only some of those suffixes that are found in Diwan Lughat at- Turk (DLT) to function as denominal suffixes deriving nouns and adjectives. Forming a separate group from the participial suffixes such as -(I)glI,

-GUçI, -DAçI –mIş, -Gan found in Diwan  again, when they function as attributives, deverbal noun/adjective suffixes can modify only a certain noun or noun phrase, such as agent, patient/theme, and location, depending on the verb they attach to. When the resulting word is a noun, depending on the class of the verb, again, deverbal noun/ adjective suffixes attach to, derived word may represent only the agent, the patient/theme, the location or the instrument name (not counting those that are name of the action itself) (Erdal 1991, 2000). It is already known that, similar to other languages, in Turkish as well, there is a close tie between deverbal nominal/adjectival suffixes or participles and the semantic and syntactic features of the verb they attach to (Haspelmath 1994, Yalçın 2006). For instance, It has been investigated in various studies that deverbal adjective suffix –Ik and the participle –mIş in Turkish attach to a specific verb class, syntactically and semantically defined, known as unaccusative (Nakipoğlu 2000). In this study, we examined descriptively the potential semantic and syntactic relations between the deverbal adjectival/nominal suffixes found in and the types of verbs they attach to.

***

Hazırlayan

Mikail CENGİZ

Uluslararası II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu

“Kâşgarlı Mahmud ve Dönemi”

 

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

28-30 Mayıs 2008

Hacettepe Üniversitesi  M Salonu Sıhhiye Yerleşkesi

ve

Hilton Oteli Ankara