Bildiri Özetleri

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

Destek Veren Kuruluşlar

 

Melek Gençboyacı

Ali Emirî Efendi ve Divanü Lugati't-Türk / Ali Emiri Efendi and Diwan Lughat at-Turk

Kaşgarlı Mahmud ve Divanü Lugati't-Türk ile ilgili şimdiye kadar yapılmış ve yapılacak tüm sempozyumlar, yazılan kitaplar, araştırmalar, makalelerin sebebi Ali Emîrî Efendi’dir.

Eseri Ali Emîrî Efendi bulmamış olsaydı bizler hâlâ bugün bu çok önemli eseri arıyor olacaktık.

Ali Emîrî Efendi, Diyarbakır'da Emîrîzadeler adıyla tanınmış seçkin ve aydın bir aileye mensuptu. Çocukluğundan beri kitap okumaya ve toplamaya başlamış, çalışma hayatı memuriyetle geçmiştir. Osmanlı coğrafyasının çeşitli bölgelerinde görevi gereği gittiği her yerden kitap toplamış, parasının yetmediği veya sahibi satmadığı için alamadığı kitapları istinsah etmiş, bir kitaba ulaşmak için tayinini bile çıkartarak o kitaba ulaşmış bir kişiliğe sahipti.

Edebiyatçı, şair, tarihçi ve gazeteci olarak ilim âlemine birçok eser kazandırmış, 1916 yılında Feyzullah Efendi Medresesinde Millet Kütüphanesini kurarak kültür hayatımıza da büyük bir hizmette bulunmuştur.

Kendisini kitaplara, kitaplarını da milletine vakfetmiş olan Ali Emîrî Efendi’nin en büyük hizmeti yıllardır varlığı bilinen ama kayıp olan Kaşgarlı Mahmud'un Divanü Lugati't-Türk adlı eserini bulup ilim âlemine armağan etmesidir.

Sahaf Burhan Bey’in dükkânından yaşlı bir hanımın otuz altın liraya satılması için bıraktığı ve Maarif Nazırı Emrullah Efendi'nin ise pahalı bulup almadığı bu eseri "Bu kitap değil, Türkistan ülkesidir. Türkistan değil bütün cihandır." deyip satın almıştır.

Ali Emîrî Efendi bu eseri ilk defa Kilisli Rıfat Efendi’ye göstermiş ve o andan itibaren de Divanü Lugati't-Türk ile ilgili bütün bu çalışmaların temeli atılmıştır.

Thanks to Ali Emiri Efendi, it has been possible to hold conferences and to conduct research and write articles about Mahmud Qashqari and Diwan Lughat at- Turk, If Ali Emiri Effendi would not have found Diwan Lughat at- Turk, we would have been still searching it.

Ali Emiri Efendi belonged to an intellectual family known as Emirizadeler in Diyarbakır. When he was a child, he started to read and collect books. He worked as a civil servant his entire life. He collected books from various regions of Ottoman Empire. He made copies of the books which he could not buy either because he could not afford them or their owners did not sell them. He even demanded his appointment to different regions of Ottoman Empire in search for books. He contributed a lot to sciences as a literary figure, poet, historian and journalist.

In 1916, he also contributed to our cultural life by establishing Feyzullah Efendi Madrasah National Library.

The most important contribution of Ali Emiri Efendi, who dedicated himself to books and dedicated his books to his nation, was to find Diwan Lughat at-Turk, which was well known but missing for a long time,and to present it to scientific research.

He purchased the book saying that ‘It is not only a book, but also the country of Turkistan, not only *Turkestan, it is the entire world’ This book was no other than Diwan Lughat at- Turk, which had been given to a second hand bookstore of Burhan Bey to be sold for thirty gold Lira’s and that Ali Emiri Efendi, The Minister of Education, did not buy it since he thought it was expensive.

Ali Emiri Efendi disclosed this masterpiece first to Kilisli Rıfat Efendi and hence made all the research about Diwan Lughat at-Turk possible.

He collected books in various regions of Ottoman Empire, he rewrote books which not be sold and he asked for appointment to posts in different regions.

He contributed a lot to science as a man of letters, poet, historian and journalist. In 1916, he also contributed to our cultural life by establishing Feyzullah Efendi Madrasah National Library.

Most important contribution of Ali Emiri Efendi who dedicated himself to books and who dedicated his books to his nationality, is to find out Diwan Lughat at-Turk of Mahmud Qashkari, which was well known but missing for a long time and therefore made the academic research possible.

***

Hazırlayan

Mikail CENGİZ

Uluslararası II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu

“Kâşgarlı Mahmud ve Dönemi”

 

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

28-30 Mayıs 2008

Hacettepe Üniversitesi  M Salonu Sıhhiye Yerleşkesi

ve

Hilton Oteli Ankara