Bildiri Özetleri

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

Destek Veren Kuruluşlar

 

Erkin Emet

 

“Divan-u Lugati`t Türk” ve Uygur Ağızları / Diwan Lugat at Turk and Dialects of Uyghur

 

Bundan dokuz yüzyıl önce, hükümdarı Tabgaç Buğra Han ve çağının bilgin düşünürü Yusuf Has Hacip’le birlikte Kaşgar’ı dünya Türklüğünün kültür merkezi durumuna getiren Kaşgarlı Mahmut, bugün bile o tarihî dil kuruculuğu niteliğinden hiçbir şey kaybetmemiştir. Türk kültürünün durmadan geliştiği bu uzun yüzyıllar içinde, bu büyük düşünürün, dünya Türklüğüne armağan ettiği “Divan-u Lugati`t Turk” adlı ünlü eseri, büyük ve özgün bir eser olma niteliğini korumuştur. Eser, bugün geniş coğrafi alanlara yayılmış, birbirinden az ya da çok farklı Türk lehçelerine ayrılmış bulunan dilimizin en eski ve birleştirici kaynağıdır. Türk dili ve kültürünün inceliklerine inerek bundan dokuz yüzyıl önceki Türk lehçelerini derleyen bu ulusun ülkesini tanıtan Kaşgarlı Mahmut’un bu çok değerli eseri, ne yazık ki, gereken bilgi ve yöntemle işlenmemiştir. Divan’da yer alan pek çok kelime bugün Türk lehçelerinde kullanılmakla birlikte ses, anlam ve gramer bakımından pek çok değişikliklere uğramıştır. Benim bu bildirimde “Divan-u Lugati`t Türk” adli eserdeki kelimelerle çağdaş Uygur Türkçesinin ağızlarındaki kelimeler karşılaştırılacaktır. Divan-u Lugati`t Türk`ün yazıldığı dönemdeki Uygur ağızlarındaki kelimelerin bugünkü çağdaş Uygur Türkçesine gelinceye kadar olan süre içerisindeki ses ve anlam bakımından değişiklik ve benzerliklerini ortaya koymaya çalışacağım. Bildirimde Divan’daki kelimeler ağırlıklı olarak Doğu Türkistan Uygur ağızlarındaki kelimelerle karşılaştırılacaktır. Böylece tarihte dünya Türklüğünün kültür merkezi olan Kaşgar’da konuşulan Uygur Türkçesinin söz varlığının ve Doğu Türkistan Uygur ağızlarındaki kelimelerin ses ve anlam bakımından benzerlik ve değişiklikleri ortaya konmaya çalışılacaktır.   

***

Hazırlayan

Mikail CENGİZ

Uluslararası II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu

“Kâşgarlı Mahmud ve Dönemi”

 

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

28-30 Mayıs 2008

Hacettepe Üniversitesi  M Salonu Sıhhiye Yerleşkesi

ve

Hilton Oteli Ankara