Bildiri Özetleri

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

Destek Veren Kuruluşlar

 

Zubayda Biktagirova

Kaşgarlı Mahmud’un Divanü Lugat-it Türk’teki Atasözlerinin Örnekleri / Proverbs in the book ‘Diwan Lughat at Turk’ by Mahmud Qashqari 

Kaşgarlı Mahmud’un ‘Divan-u Lugati’t - Türk’ eserindeki folklor unsurlarının ayrıca kıymetli, kültürel ve dil bilimsel açılardan ehemmiyetli olan kısmını eski devirlere ait Türk vecizeler teşkil etmektedir.

Namuslu, çalışkan, cesur, misafirperver olmak önemsenirken, ahlaksızlık, tembellik, açgözlülük gibi temalar da yer almaktadır. Bunun yanı sıra aile konulu atasözleri de değerlendirilmektedir. Demek ki bu vecizelerin muhteva analizi söz konusu olduğunda Türklerin 11. yüzyıldaki günlük hayatlarında atasözlerinin rolünün ne kadar mühim olduğu anlaşılmaktadır.

Türk dünyasına ait olan her milletin bugünkü folkloründe Kaşgarlı’nın kitabında değerlendirilmiş olan atasözlerinin çoğunun muhakkak yakın varyantları bulunmaktadır. Fakat bazı örneklerin şimdi taşıdıkları mesaj eski manalarından çok farklıdır.

Kaşgarlı’nın eserindeki atasözleri Türk boylarına ait olan bütün dillerde bulunduğu gibi Tatarcada da dile getirilmektedir. Bu bağlamda Divan’daki atasözleri Türkiye Türkçesindeki ve Kazan Türkçesindeki lehçe vb. nüanslarının ötesinde bütün Türkleri birleştiren kaynakların başında gelmektedir.

Tarihî bilgilerle etnografya bilgilerini içermekte olan bu kitap Türk dillerinin karşılaştırmalı incelemelerine vesile olmaktadır. Şüphesiz ki, Kaşgarlı Mahmud’un “Divan-u Lugati’t-Türk” eseri Türkçenin ansiklopedisi olarak kabul edilebilmektedir.

The ancient Turkic proverbs that comprise particularly significant part of folk elements in the literary work ‘Diwan Lughat at-Turk’ by Mahmud Qashqari are valuable from the point of view of culture and linguistics.

The importance of being honest, diligent, brave and hospitable being stressed, such traits of human nature as immorality, idleness and greediness are among the topics of these proverbs. The folk units representing concept ‘family’ are also under consideration. In case the semantic analysis of the proverbial elements is the subject matter, it becomes clear what a great role they played in ordinary life of the Turkic people of the eleventh century.

Most of the folk units mentioned in Qashqari’s work definitely have their close variants among modern ones. Nevertheless in a few examples  new implications and some changes of meaning can be observed.

Proverbs under study being the core components of Turkic folklore are in circulation in the Tatar language. In this connection these basic folk elements unite all Turkic sources of information notwithstanding dialectical and other slight differences between Turkish and Tatar.

‘Divan-u Lugati’t Turk’ compiles much information, which enables studying Turkic languages in comparative aspect. It should undoubtedly be considered the encyclopedia of Turkic languages.

***

Hazırlayan

Mikail CENGİZ

Uluslararası II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu

“Kâşgarlı Mahmud ve Dönemi”

 

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

28-30 Mayıs 2008

Hacettepe Üniversitesi  M Salonu Sıhhiye Yerleşkesi

ve

Hilton Oteli Ankara